تانک‌ها از پانزده سپتامبر ۱۹۱۶، وقتی یک تانک مارک یک بریتانیایی در نبرد فلرز-کورسلت به مواضع آلمانی‌ها حمله کرد، به یکی از قابلیت‌های اصلی می‌دان جنگ تبدیل شدند. این خودروی نظامی اگرچه بدریخت بود اما مسیر تاریخ جنگ را تغییر داد.
در دوران بین دو جنگ جهانی، بریتانیا، فرا‌نسه، روسیه، آلمان و ایالات متحده فلسفه‌ها و استراتژی‌های طراحی تانک را گسترش دادند. با آغاز جنگ جهانی دوم در سپتامبر ۱۹۳۹، کشور‌های متخاصم زرادخانه‌ای از کلاس‌های گوناگون تانک داشتند تانک‌های سبک، متوسط، سنگین، پیاده‌نظام و کروزر. پس از تسلیم نیرو‌های محور در ۱۹۴۵، متخصصان نظامی متوجه شدند که آینده تانک‌ها در مفهوم یکپارچه تانک نبرد مهم نهفته است.
تانک سبک
تانک‌های سبک که کوچک‌ترین کلاس محسوب می‌شوند، بر سرعت و چابکی تمرکز دارند نه بر زره و نیروی تهاجمی. فرا‌نسوی‌ها این کلاس را در جنگ جهانی اول با رنو اف‌تی ۱۷ شکل دادند، یک زره‌پوش ۷ تنی با خدمه در جلو، موتور چهار سیلندر در عقب و توپ در برجک کاملا چرخان. طراحان فرا‌نسوی آن را تانک پشه می‌نامیدند تا با تعداد زیاد مواضع دشمن را نابود کنند.
تقلید‌های زیادی در دوره بین دو جنگ و جنگ جهانی دوم از این تانک ساخته شد و کلاس تانک‌های سبک با ام ۲۴ آمریکایی، مارک ۴ بریتانیایی، پانزر ۱ آلمانی، تایپ ۹۵ ها-گو ژاپنی، رنو آر ۳۵ فرا‌نسوی و تی-۲۶ شوروی به بلوغ رسید. در نیمه دوم قرن بیستم، ایالات متحده و ارتش‌های ناتو تانک‌های سبک را کنار گذاشتند و به تانک‌های رزمی مهم همانند ام ۱ آبرامز، چالنجر ۱ و لئوپارد ۱ روی آوردند. با این حال، چین و روسیه به این کلاس متعهد ماندند و به ترتیب تانک‌های تایپ ۱۵ و ۲اس ۲۵ اسپراس-اس‌دی را ساختند. در سال ۲۰۲۳، ارتش آمریکا از <a href="https://rooziato.com/1403626125/m10-booker-combat-vehicle/" target="_blank" rel="noreferrer noopener"ام-۱۰ بوکر رونمایی کرد، یک خودروی زرهی ۴۲ تنی که خودروی رزمی و یک تانک سبک نامیده می‌شود.
تانک متوسط
تانک‌های متوسط که بین کلاس‌های سبک و سنگین قرار می‌گرفت، بر جنگ جهانی دوم به دلیل ترکیب کامل زره، قوت آتش، سرعت و تولید آسان‌تر تسلط داشتند. آلمان ۸۸۰۰ دستگاه پانزر ۴ ساخت که ارزان‌تر از پان‌تر و تایگر بود اما یک اسب کار قابل اعتماد و چندجانبه بود. در طرف متفقین، ام ۴ شرمن یک تانک متوسط توانمند دیگر بود که ارزان، سریع، کاملا زره‌پوش، به خوبی مسلح و تقریبا همه‌جا حاضر بود.
تی-۳۴ شوروی مهم‌ترین تانک جنگ جهانی دوم بود. این ماشین زرهی اگرچه خام و شلخته ساخته شده بود، اما راه‌حل‌های تولید خطی به شوروی اجازه داد نزدیک به ۸۴ هزار دستگاه بسازد و دشمن را در جبهه شرقی با برتری عددی شکست دهد. در دوران جنگ سرد، تانک‌های متوسط در فلسفه تانک‌های رزمی مهم ادغام شدند. واژه تانک متوسط همچنان برای تانک‌هایی با وزن ۲۰ تا ۵۰ تن به کار می‌رود، همانند تی-۹۰ روسی با وزن ۵۰.۷ تن و تی-۸۰ با وزن ۴۲.۶ تن.
تانک سنگین
تاریخ تانک با مارک یک بریتانیا آغاز می‌شود، یک تانک سنگین ۲۸.۴ تنی که با استاندارد‌های جنگ جهانی دوم در رده متوسط قرار می‌گیرد، اما در ۱۹۱۶ یک جانور عظیم و ترسناک بود. آلمان با ای ۷ وی، ماشینی حتی بزرگ‌تر ۳۰ تا ۳۳ تنی، پاسخ داد. هر دو برای شکستن خطوط نبرد و تسلط بر مواضع دشمن طراحی شده بودند.
در دوره بین دو جنگ، تانک‌های سنگین دیگری همانند ای ۱ ای ۱ ایندیپندنت بریتانیایی، ام ۶ آمریکایی و تی-۳۵ شوروی ساخته شدند اما تنها در نمونه‌های اولیه و تعداد محدود تولید شدند. تنها تایگر ۱ و تایگر ۲ تأثیر قابل توجه‌ی در جنگ جهانی دوم گذاشتند. هر دو به زره ضخیم، توپ‌های قدرتمند ۸۸ می‌لی‌متری و سابقه جنگی وحشتناک مشهور بودند. در ۱۸ اکتبر ۱۹۴۳ یک تایگر به تنه‌ایی ۱۸ تانک روسی را نابود کرد. سال بعد، تایگر‌ها به فرمانده‌ی مایکل ویتمن ۲۵ تانک بریتانیایی، ۱۴ ناقله زرهی نیمه‌شنی و ۱۴ موشک‌انداز برین را در نبرد ویلرز-بوکاژ منهدم کردند. با این حال، تولید و مدیریت این تانک‌ها دشوار بود و نمی‌توانستند با تعداد زیاد تی-۳۴ و شرمن مقابله کنند. تولید تانک‌های سنگین همانند تی-۱۰، آی‌اس-۳، ام ۱۰۳ و کنکرور تا آغاز جنگ سرد ادامه یافت، اما این کلاس نیز تحت الشعاع تانک رزمی مهم قرار گرفت.
تانک فوق‌سنگین
تانک‌های فوق‌سنگین عتیقه‌های تاریخی‌اند که مرز‌های وزن، اندازه، زره و قوت آتش را جابجا کردند. از اولین نمونه‌ها، شار دو سی فرا‌نسوی بود، یک هیولای ۷۰ تنی که در جنگ جهانی اول طراحی شد با طول ۱۰.۳ متر، عرض بیش از ۳ متر و ارتفاع نزدیک ۴ متر. فرا‌نسوی‌ها قصد ساخت ۳۰۰ دستگاه برای عملیات تهاجمی ۱۹۱۹ را داشتند اما جنگ زود‌تر تمام شد. ۱۰ دستگاه در دوره بین دو جنگ ارتقا یافتند اما هرگز می‌دان نبرد ندیدند چون در نبرد فرا‌نسه ۱۹۴۰، لوفتوافه حمل و نقل ریلی آن‌ها را نابود کرد.
قدرت‌های اروپایی دیگر نیز تلاش‌های بزرگ‌تری در این کلاس کردند. تی او جی دو ستاره بریتانیا ۸۰ تن وزن داشت و توپ ۱۷ پوندی داشت، ساخته شده توسط گروه دارودسته قدیمی متشکل از سربازان جنگ جهانی اول که فکر می‌کردند جنگ ایستا تکرار می‌شود. اما جنگ رعد و برق آلمان نشان داد این تانک بیش از حد حجیم است. حتی بزرگ‌ترین تانک جنگ جهانی دوم هم نبود. در ۱۹۴۴، آلمان پانزر ۸ موس، بزرگ‌ترین تانک نظامی تا به حال را ساخت ارتفاع و عرض ۳.۶ متر، طول بیش از ۱۰ متر، وزن ۲۰۷ تن، زره ۵۰ تا ۲۲۰ می‌لی‌متری و توپ ۱۲۸ می‌لی‌متری. اما این تانک هرگز در می‌دان نبرد حضور نیافت.
تانک رزمی مهم
تانک‌های رزمی مهم که قوی، توانمند و معمولا ۴۰ تا ۷۰ تن وزن دارند، ریشه در کنفرانس سه‌جانبه ۱۹۵۷ دارند وقتی مقامات آمریکایی، بریتانیایی و کانادایی توافق کردند مفهوم تانک رزمی جهانی را بر اساس استاندارد سنتوریون بریتانیایی، اولین تانک رزمی مهم جهان، بپذیرند. سنتوریون با عبرت از درس‌های جنگ جهانی دوم – ناکارآمدی کلاس‌های پیاده‌نظام و کروزر – طراحی شده بود. این کلاس‌ها برای همکاری طراحی شده بودند اما هیچ‌کدام قوت آتش موثری نداشتند. راه‌حل یک کلاس کامپوزیت بود تانک جهانی یا تانک رزمی مهم.
در ۱۹۶۱، آمریکا از ام ۶۰، اولین تانک رزمی مهم خود رونمایی کرد. با موتور ۷۵۰ اسب بخار، زره ۱۰ اینچی و توپ ۱۰۵ می‌لی‌متری، این تانک ۶۰ سال در خدمت ماند تا ام ۱ آبرامز در دهه ۱۹۹۰ جایگزین شد. ام ۱ آبرامز پاسخ آمریکا به تی-۸۰ شوروی بود و در جنگ خلیج فارس توانایی خود را اثبات کرد و ده‌ها تانک عراقی را در آنچه کاپیتان اچ‌آر مک‌مستر ویرانی به وسعت ۵ کیلوم‌تر نامید، نابود کرد. این جنگ با ۵ تلفات برای تانک‌های آمریکایی و ۱۸۶ تلفات برای تانک‌های عراقی تمام شد. تانک‌های رزمی مهم همچنان نیروی مهمی در می‌دان‌های نبرد مدرن هستند و همه ارتش‌های بزرگ جهان نسخه خود را دارند، همانند تی-۹۰ روسی، چالنجر ۲ بریتانیایی، لئوپارد آلمانی و تایپ ۹۹ چینی.
تانک پیاده‌نظام
مفهوم تانک پیاده‌نظام در دوره بین دو جنگ در انگلستان و فرا‌نسه ظهور کرد و بر اساس درس‌های جنگ جهانی اول طراحی شد. تانک مارک یک بریتانیایی اگرچه سنگین بود اما ویژگی‌های پیاده‌نظام داشت محافظت از پیاده‌نظام و نقش نوک پیکان برای عبور از سرزمین هیچکس. در ۱۹۳۵، مقامات بریتانیایی تانک کوچک‌تری با زره سنگین و سرعت آرام خواستند. در ۱۹۳۶، مهندسان با ماتیلدا مارک ۱ و یک سال بعد با مارک ۲ به این هدف رسیدند. تانک دوم در نبرد فرا‌نسه حضور داشت و دشمن را با زره ۷۸ می‌لی‌متری غیر‌قابل نفوذ تحت تأثیر قرار داد. وقتی هیتلر گزارش کمانه گلوله‌های ۳۷ می‌لی‌متری در برابر زره ماتیلدا را شنید، برنامه ساخت تایگر با توپ ۸۸ می‌لی‌متری را آغاز کرد. ماتیلدا مارک ۲ با نتایج متغیری خدمت کرد. زره ضخیم در لشکری آفریقای شمالی موثر بود و لقب ملکه صحرا گرفت، اما قربانی کمین‌های توپخانه ۸۸ می‌لی‌متری، سرعت کم، ساختار مکانیکی ناپای‌دار و داغ شدن بیش از حد شد.
تانک کروزر
در دوره بین دو جنگ، بریتانیا به دنبال تانک‌های سریع و چابک بود که خطوط دشمن را بشکنند و به ارتباطات، توپخانه و مهمات صدمه بزنند. اولین نمونه ای ۱۰ کروزر مارک ۱ در ۱۹۳۷ بود، یک تانک ۱۲ تنی با سرعت ۴۰ کیلوم‌تر در ساعت. جانشینان بسیاری همانند مارک ۵ کوینان‌تر، مارک ۶ کروسادر و مارک ۷ کاوالیر راه را ادامه دادند. هزاران دستگاه در جنگ جهانی دوم ساخته شدند اما هیچ‌کدام به اندازه مارک ۸ کرومول تأثیرگذار نبودند. این زره‌پوش ۲۷ تنی با توپ ۶ پوندی، دو مسلسل بزا، موتور ۶۰۰ اسب بخاری و سرعت ۷۲ کیلوم‌تر در ساعت مجهز بود. زره آن نازک بود اما تعادل سرعت و قوت آتش باعث شد دیوید فلچر، مورخ تانک، آن را یک سلاح کوچک کاملا مؤثر توصیف کند. با این حال، کرومول و کلاس کروزر به اندازه کافی مؤثر نبودند. خدمه سرعت را می‌پسندیدند اما در برابر تایگر و پان‌تر آلمانی از کمبود زره و قوت آتش ناراضی بودند. این کاستی‌ها در تحول بریتانیا به کلاس تانک جهانی، با سنتوریون به عنوان اولین نمونه، برطرف شد.
تانک تخصصی
تعداد زیادی زره‌پوش در کلاس تانک‌های تخصصی قرار می‌گیرند، از جمله تانک‌های پل‌ساز ام ۶۰ ای‌وی‌ال‌بی که می‌توانند پل ۱۸.۳ متری برای عبور نیرو‌ها و تجهیزات مستقر کنند، و تانک‌های آب‌خاکی همانند پی‌تی-۷۶ شوروی، یک تانک سبک ۱۵ تنی که می‌تواند در آب با سرعت کمتر از ۱۰ کیلوم‌تر در ساعت حرکت کند. برخی متمایز‌ترین تانک‌های تخصصی در تهاجم نرماندی (عملیات اورلورد) ظاهر شدند. مهندسان متفقین به رهبری پرسی هوبارت، ناوگانی از تانک‌های تخصصی مشتق از چرچیل و شرمن را گسترش دادند که به بامزه‌های هوبارت (‘ ) معروف شدند.
قوی‌ترین این تانک‌ها، چرچیل کودایل بود، یک تانک سنگین چرچیل مجهز به شعله‌افکن ویرانگر با برد ۱۴۰ متر. تانک تخصصی دیگر، چرچیل ای‌وی‌آر‌ای، برای حمل تجهیزات زمینی مهم همانند تکه‌های چوبی که در گودال‌ها ریخته می‌شدند و عبور را ممکن می‌ساخت، تطبیق داده شده بود. ای‌وی‌آر‌ای‌ها با بوبین‌ها نیز عرضه می‌شدند، دوک‌های بزرگ پارچه کتانی که جاده‌های قابل اعتماد برای وسایل نقلیه متفقین می‌ساختند. شرمن کراب، یکی دیگر از بامزه‌ها، یک ام ۴ شرمن بود که یک مین‌روب با زنجیر فلزی چرخان داشت. وقتی مین‌روب فعال می‌شد، مین‌های مسیر را منفجر می‌کرد، در سیم‌های خاردار شکاف می‌ساخت و صدمه‌های هولناکی به هر کسی در مسیر وارد می‌کرد.