کامران باقری لنکرانی، وزیر پیشین بهداشت، در یک برنامه تلویزیونی بر ضرورت اجرای سیاست‌های کلی سلامت و اسناد بالادستی در وزارت بهداشت دولت چهاردهم تأکید کرد. وی در مورد دکتر ظفرقندی، وزیر فعلی بهداشت، اظهار داشت دکتر ظفرقندی برادر ارزش‌مندی است که نشان داده منافع مردم، سرزمین و انقلاب اسلامی برای او مهم است و امیدواریم خدا به وی پشتیبانی کند.
مسئولیت وزیر بر پایه قانون اساسی
باقری لنکرانی خاطرنشان کرد که بر پایه قانون اساسی، وزیر مسئولیت اداره وزارتخانه را دارد و باید با اقتدار کامل نسبت به این کار عمل کند. وزارت بهداشت باید با برنامه‌ها، اسناد بالادستی و اجرایی شدن اصول آن‌ها هماهنگ باشد. نمی‌توان مسئولیت وزیر را بر دوش فرد دیگری گذاشت زیرا وزیر پاسخگوی کارکرد وزارتخانه است و هیأت وزیران مسئولیت جمعی در برابر اداره کشور دارد.
نیاز به تیم منسجم مدیریتی
وی با ابراز امیدواری نسبت به شکل‌گیری تیم منسجم مدیریتی در وزارت بهداشت، گفت شخصا باور دارم فردی که با برنامه‌های رئیس جمهور هماهنگ نیست، نباید مسئولیت بگیرد. همچنین فردی که تصمیم همکاری با وزیر بهداشت ندارد یا بنای ناسازگاری می‌گذارد، شایسته مسئولیت نیست. تقاضای او از دولت، اجرایی شدن سیاست‌ها و اسناد بالادستی از همان آغاز مسئولیت است زیرا زمان‌ها به شدت می‌گذرند.
تجربه دهه ۹۰ و چالش‌های اجرایی
وزیر پیشین بهداشت به تجربیات دهه ۹۰ اشاره کرد و گفت در دوره‌ای فردی ادعا می‌کرد اجرای پزشکی خانواده در کشور ۱۰ سال زمان می‌خواهد، اما تا این مدت شاهد اجرایی شدن کامل آن نبوده‌ایم. او افزود بهترین زمان برای اجرای کامل قانون و اسناد بالادستی، اکنون است و شیرینی دولت چهاردهم برای مردم می‌تواند ترقی سلامت باشد. سلامت می‌تواند کلید پیروزی دولت چهاردهم باشد، به این علت وزارت بهداشت باید قوی، مستحکم و با برنامه باشد.
اهمیت همکاری‌های بین‌بخشی
باقری لنکرانی تأکید کرد که فراهم کردن سلامت نیازمند همکاری‌های بین‌بخشی است همه تصمیمات اثرگذار بر سلامت مردم در حوزه اختیارات وزارت بهداشت نیست، بلکه این وزارتخانه متولی سلامت است و باید مطالبه‌گر سلامت باشد. وی یکی از ماموریت‌های رئیس جمهور در قانون اساسی را هماهنگی بین قسمت‌های گوناگون قوه مجریه دانست و وجود دکتر ظفرقندی را یک زمان تاریخی برای کشور و نظام سلامت توصیف کرد.
نگرانی از حالت درون وزارت بهداشت
وی دغدغه‌های رئیس جمهور را مطابق با قانون، فراهم کردن سلامت و به اختصاص سلامت محرومان عنوان کرد و گفت حالت درون وزارت بهداشت برای بنده دلواپس‌کننده است. درست است که وزارت بهداشت نیاز به حمایت دارد اما باید بتواند از حمایت برخوردار باشد. نگرانم که دغدغه عدل‌محوری با دقت به برخی موضوعات دیگر، کمرنگ شود و وزارت بهداشت نتواند از این زمان تاریخی به خوبی بهره‌برداری کند.
مدیریت اعتبارات و تجربیات تلخ و شیرین
باقری لنکرانی تصریح کرد اعتبارات محدود است و در دنیا بخش مهمی از بودجه‌های عمومی کشور‌ها به سلامت تعلق می‌یابد، بنابراین حتما نیاز به پشتیبانی‌های مالی و حاکمیت وجود دارد اما باید بتوانیم پذیرای این حمایت باشیم و برنامه‌هایی برای تبدیل آن به خدمت داشته باشیم. او به تجربیات دهه ۹۰ اشاره کرد دورانی بود که بودجه و اعتبارات بالایی به وزارت بهداشت پرداخت شده بود، اما مقام معظم رهبری در دیدار با هیأت دولت اصرار کردند که این امر به ضد خودش تبدیل نشود.
نظام سلامت یک منظومه است
عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران از نظام سلامت به عنوان یک منظومه یاد کرد اگر نگاه منظومه‌ای و سیستماتیک نداشته باشیم، مداخلات ما به طور مقطعی، تلسکوپی و تمرکز بر یک موضوع خرد بدون دقت به آثار آن بر دیگر اجزا، نتیجه معکوس خواهد داد.
نیاز به دروازه‌بان و نظارت کافی
وزیر پیشین بهداشت گفت برخی گلوگاه‌ها در نظام سلامت وجود دارد که اگر به درستی به آن‌ها نپردازیم، امکان پذیر نتیجه معکوس بگیریم. به عنوان نمونه رایگان کردن یک خدمت یا محصول و رایگان نکردن علل آن، نیاز القایی و هدر رفت منابع می‌شود. وی افزود هنگامی برای برنامه‌ها و اقدامات، دروازه‌بان و نظارت کافی نداشته باشیم یا از چیزی بدون انتخاب مسیر درست حمایت کنیم، نیاز القایی تشکیل می‌شود که کمر سیستم را می‌شکند.
تفاوت نظام سلامت با دیگر نظام‌ها
وی بر تفاوت نظام سلامت با دیگر نظام‌ها و حوزه‌های حاکمیتی تأکید کرد در نظام سلامت بسیاری از افراد در یک مجموعه سیاسی تعریف می‌شوند اما نظرات متعارضی در رابطه با نظام سلامت دارند. برای مثال افرادی داریم که در انتخابات به دکتر ظفرقندی رأی داده‌اند اما دغدغه بخش خصوصی دارند و یا افرادی که به ایشان رأی داده‌اند و باور دارند سلامت عامه مردم باید فراهم شود و پزشکی خانواده در کشور اجرایی گردد.
نگرانی از تحول سیاست‌های کلی سلامت
باقری لنکرانی اظهار داشت نگرانیم که تفاوت دیدگاه‌ها اجازه ندهد آنچه رئیس جمهور در رابطه با سلامت اظهار کرده، اجرا شود. ۱۴ بند سیاست‌های کلی سلامت کاملا روشن است و اگر فردی ادعا کند این سیاست‌ها را تحول می‌دهد، برای ما بسیار تلخ است.
نظارت‌های مجمع تشخیص باید به موقع باشد
وی در مورد سیاست‌های کلی سلامت گفت به صراحت اصرار شده که مبنای سیاست‌های دارویی باید ژنریک باشد. دیگر جای گفت‌وگو در این عرصه وجود ندارد. بر پایه قوانین، سیاست‌های کلی مبنای قانون‌گذاری باید باشد و مجمع تشخیص مصلحت نظام باید مراقبت کند که قوانین و مقررات مطابق با سیاست‌های کلی باشد و نظارت‌های مجمع باید به موقع باشد، نه اینکه بعد از یک سال تذکر داده و اصلاح شود.
نقشه‌راه نظام سلامت از سال ۹۳
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز گفت تا قبل از سال ۹۳ نقشه‌راه برای نظام سلامت وجود نداشت و هر فردی بر پایه درک مشکلات یا بار بیماری‌ها، برنامه‌هایی را اجرا می‌کردند. مهم‌ترین چالش نظام سلامت تا قبل از سال ۹۳، عدم وجود نقشه‌راه بوده است. سیاست‌های کلی سلامت ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری در سال ۹۳، نقطه عطفی برای نظام سلامت بود، اما متأسفانه در طول ۱۰ سال گذشته حرکت وزارت بهداشت بر پایه و مبنای این سیاست‌ها نبوده است.
قوت چارچوب دارد و مهار شده است
باقری لنکرانی تصریح کرد یک زمان فردی می‌گوید ۱۴ بند سیاست‌های کلی سلامت بسیار خوب است اما امروز دغدغه کشور، نظر فرد دیگر است که این تفکر از نظر ما مشکل دارد. هنگامی قدرت در اختیار ما قرار می‌گیرد، چارچوب دارد و مهار شده است و مجاز نیستیم هر کاری بر پایه سلیقه خودمان انجام دهیم. باید قانون را اجرا کنیم.
می‌ثاق ما اسناد بالادستی است
وی گفت می‌ثاق ما اسناد بالادستی از جمله سیاست‌های کلی سلامت و برنامه هفتم پیشرفت است. رئیس جمهور نیز سخنان بسیار خوبی در رابطه با وحدت و عدم اختلاف داشته است. وحدت و از بین بردن اختلافات نیاز به یک محور دارد که در کشور ما محور وحدت، اجرای قانون و اسناد بالادستی است.
زنگ انشا همه و زنگ حساب آغاز می‌شود
باقری لنکرانی هشدار داد امکان‌پذیر تا یک یا دو ماه آینده بتوانیم سخن بگوییم اما زنگ انشا همه و زنگ حساب آغاز می‌شود. توقع ما این است که وزارت بهداشت با چالاکی هرچه بیش‌تر، زنگ انشا را بزند و در اجرا وارد شود. او به حل مشکل پرستاران با دستور صریح رئیس جمهور اشاره کرد و گفت این ظرفیت در دولت چهاردهم وجود دارد که بخشی از مشکلات مزمن ما به شدت حل شود، اما شرط آن، وجود برنامه در چارچوب سیاست‌های کلی و اسناد بالادستی است.
تفاوت بین خواسته‌ها و نیازها
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با ذکر تفاوت بین خواسته‌ها و نیازها در سیاست‌گذاری عمومی، گفت خواسته‌ها و درخواست‌ها ممکن است با نیاز واقعی متفاوت و فاصله داشته باشند. در نظام‌های مردمسالار مانند کشور ما، نمی‌توانیم به خواسته‌ها بی‌دقت باشیم اما اشکال اینجاست که همان خواسته‌هایی که به زبان می‌آید را می‌خواهیم جواب دهیم.
بیش‌تر راهکار‌ها کار‌شناسی نیستند
وزیر پیشین بهداشت گفت بیش‌تر راهکار‌هایی که برای جواب به خواسته‌ها نقل می‌شود، کار‌شناسی نیست. برای مثال وقتی از افت خدمات سخن می‌گوییم، خواستار تشکیل بیمارستان هستیم اما به ابعاد گوناگون نگهداشت نیروی انسانی دقت نمی‌کنیم. گاهی راه‌اندازی یک پایگاه اورژانس شبانه‌روزی برای انتقال بیماران به مراکز درمانی مجهز، هزینه‌هایی به مراتب کمتر به همراه دارد.
برنامه اجرایی برای همه ۱۴ بند
وی تأکید کرد پذیرفتن اجرای مباحثی همانند پزشکی خانواده، دارو ژنریک و همه ۱۴ بند سیاست‌های کلی به تنه‌ایی کافی نیست، بلکه اشکال مهم ما این است که باید برنامه اجرایی داشته باشیم. برنامه اجرایی باید جاری شود، گلوگاه‌ها شناسایی شوند، پشتیبانی‌های ملزوم فراهم گردد و روال پیشرفت برنامه پایش شود.
مثالی از عدم هم‌زبانی در اجرای برنامه
باقری لنکرانی از دوران مسئولیت خود مثال زد در دوره قبل از مسئولیت ما و در دوره تصدی دکتر ظفرقندی، اجرای پزشکی خانواده روستایی آغاز شده بود که ما آن را ادامه دادیم. برای اجرای این طرح در شهر‌ها و روستا‌ها، نیاز به همکاری وزارت رفاه داشتیم اما در آن دوره این همکاری محقق نشد و حتی با برگزاری جلساتی از سوی رئیس جمهور وقت، هم‌زبانی نکردیم.
جذابیت برای ارایه‌دهندگان و گیرندگان خدمات
عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران گفت برای اجرای برنامه‌ها باید نقطه آغاز، مراحل اجرا و نظارت و پایش کاملا آشکار باشد و اینکه در صورت عدم موفقیت، چه کاری انجام شود. ارایه‌دهندگان و دریافت‌کنندگان خدمات در این طرح باید این طرح را بپذیرند و برای آن‌ها جذابیت مالی و غیر‌مالی داشته باشد.
حداکثر زمان خدمت ۱۴۲۱ روز
وزیر پیشین بهداشت با هشدار نسبت به کم بودن زمان خدمت، گفت کل زمان خدمت‌گزاری در وزارت بهداشت برای یک دوره، حداکثر ۱۴۲۱ روز است که با شدت بالا می‌گذرد. ۲۹ روز از زمان استقرار دولت چهاردهم گذشته است. رهبر معظم انقلاب وقتی ما در دولت بودیم به ما تذکر دادند که فکر نکنید این ۱۴۲۰ روز، زمان زیادی است و مثال امیرکبیر و اخیرا شهید آیت‌الله رئیسی را زدند.
فرصت‌دهی به جوانان و متخصصان
وی خاطرنشان کرد خوشبختانه اکنون در بین فارغ‌التحصیلان جوان دانشگاه‌های علوم پزشکی، افراد مستعد، خوش‌فکر و با ایده و نوآوری زیادی داریم که باید به آن‌ها زمان دهیم. نباید افراد کم‌توان در پست‌های کلیدی به کار گرفته شوند. امام علی (ع) می‌فرمایند یکی از دلایل سقوط دولت‌ها این است که کار‌های بزرگ را به افراد کوچک می‌سپارند. باید عرصه توانایی‌اندوزی و اعتماد به جوان‌ها را فراهم کنیم.
ترک حلقه مدیریتی بسته
باقری لنکرانی متذکر شد نباید حلقه مدیریتی بسته باشد که تعداد محدودی از افراد در مسئولیت‌های گوناگون وزارت بهداشت تکرار شود، زیرا این امر اغلب علت عدم نوآوری است. تکرار مکرر اتفاقات، دلنشین نیست و بهره‌برداری از افراد تازه و زمان دادن به جوانان و متخصصان در رشته‌های گوناگون همانند مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی و سیاست‌گذاری سلامت، می‌تواند راهگشا باشد.