سو-۵۷ تنها جنگنده تازه‌سازی روسیه پس از فروپاشی شوروی؛ چالش‌های صادرات و توسعه

جنگنده سوخوی سو-۵۷ با نام کد ناتو فلون بدون شک تنها جت جنگنده‌ی کاملا جدید است که فدراسیون روسیه در طول ۳۴ سال حیات خود از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی طراحی و ساخته است. روسیه در این دهه‌ها تلاش کرده تا پلتفرم‌های قدیمی شوروی را ارتقا دهد و با نام‌های جدید عرضه کند، اما این روند تا چه زمانی می‌تواند ادامه یابد؟

همان هواپیما، تعداد متفاوت

روسیه اغلب انواع ارتقا یافته را با نام‌های جدید معرفی می‌کند که می‌تواند توهم وجود انواع هواپیما‌های بیش‌تری از آنچه واقعا ساخته شده را ایجاد کند، به‌ویژه در مقایسه با سیستم نامگذاری ایالات متحده. نیروی هوایی آمریکا تنها به هواپیما‌های کاملا جدید نام‌های جدید می‌دهد. برای مثال، اف-۱۶ در انواع و بلوک‌های بسیار متفاوت وجود دارد، از بلوک ۱۰/۱۵ تا بلوک ۷۰/۷۲، اما همچنان تحت نام اف-۱۶ شناخته می‌شود و نیروی هوایی آن را اف-۲۶ یا نام دیگری نمی‌نامد.

میگ-۳۵ که یک نسخه ارتقا یافته میگ-۲۹‌کی‌آر است، از همان موتور‌های اصلی استفاده می‌کند. روسیه میگ-۲۹ را برای صادرات توسعه داد و آن را به عنوان یک جنگنده نسل ۴.۵++ به بازار عرضه کرد، اما هیچ کشوری این جنگنده را نخرید و حتی نیروی هوایی روسیه نیز تنها شش فروند برای تیم نمایشی سوئیفت‌ها سفارش داد.

خانواده سو-۲۷ فلنکر ستون فقرات نیروی هوایی روسیه است. نسخه‌های مشتق شده شامل سو-۳۰، سو-۳۴ و سو-۳۵ می‌شود. این رویه تغییر نام برای نسخه‌های ارتقا یافته تنها به نیروی هوایی محدود نمی‌شود؛ سیستم پدافند هوایی اس-۴۰۰ نیز نسخه ارتقا یافته اس-۳۰۰ است (که پیش‌تر اس-۳۰۰ پی‌ام‌یو-۳ نامیده می‌شد) و تانک تی-۹۰ام نیز ارتقای تی-۹۰ است که خود پیش‌تر از تی-۷۲ (ورود به خدمت ۱۹۷۱) ارتقا یافته بود.

جنگنده سوخوی سو-۵۷ تازه روسیه

می‌توان استدلال کرد که سو-۵۷ تنها جنگنده تازه فدراسیون روسیه در دوران پس از شوروی است. این جت به عنوان جنگنده نسل پنجم معرفی می‌شود، اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که این برنامه با مشکلاتی روبرو شده است.

علاوه بر انتقادات آنلاین فرا‌وان در مورد می‌زان ویژگی‌های پنهان‌کاری، این جنگنده با مشکل تعداد بسیار کم تولید روبروست. به ادعای بیزینس اینسایدر، تنها دو فروند از این جنگنده ساخته شده است. روسیه برای کاهش هزینه‌ها باید جت‌های خود را صادر کند، اما هیچ کشوری سو-۵۷ سفارش نداده است. هند اگرچه علاقه‌مند بود اما خرید را لغو کرد و به سراغ گزینه‌های دیگر رفت.

هرچند موتور بهبود یافته ساتورن ال-۵۱ برای این جنگنده برنامه‌ریزی شده، سو-۵۷‌های فعلی با موتور‌های قدیمی‌تر ساتورن ال-۴۱‌اف۱ که در خانواده سو-۲۷ فلنکر استفاده می‌شوند، ساخته می‌شوند. سو-۵۷ تا حد زیادی در جنگ اوکراین غایب بوده است. وزارت دفاع بریتانیا گزارش داده که به دلیل ترس از از دست دادن این جت‌ها و آسیب به شهرت، تنها با احتیاط و برای شلیک موشک از راه دور استفاده شده‌اند.

بارز‌ترین حضور سو-۵۷ در اخبار، آسیب دیدن یا تخریب یک (احتمالا دو) فروند در روی زمین توسط پهپاد‌های اوکراینی بوده است. جنگ در اوکراین توسعه جت جنگنده برای روسیه را دشوار‌تر کرده و احتمال خرید هواپیما‌های روسی توسط کشور‌های ثالث را کاهش داده است. در عین حال، روسیه اولویت را به سرمایه‌گذاری در سلاح‌هایی می‌دهد که برای جنگ جاری قابل استفاده فوری هستند، نه پروژه‌های گران‌قیمت برای جنگ‌های آینده.

دیگر خریدار وجود ندارد

در نهایت، کشور‌ها علاقه خود را به طراحی دهه ۱۹۸۰ با بسته‌های ارتقای فلنکر از دست خواهند داد. در حالی که روسیه در دهه‌های ۱۹۹۰، ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ در صادرات تسلیحات نظامی و به‌ویژه جنگنده‌ها موفق بود، در دنیایی که اف-۳۵ در حال تبدیل شدن به گزینه محبوب است، این روند نمی‌تواند برای همیشه دوام بیاورد. بدون محصولات تازه، جت‌های روسی به ناچار عقب می‌مانند.

به نظر می‌رسد روسیه در صادرات جت‌های جنگنده به بن‌بست رسیده و صادرات این حوزه در سال‌های اخیر افت کرده است. تحریم‌های اعمال شده پس از جنگ همه‌جانبه با اوکراین در ۲۰۲۲ شرایط را بدتر کرده، اما این روند حتی قبل از آغاز جنگ نیز وجود داشت و کشور‌های مختلف خرید جت‌های روسی را از گزینه‌های خود حذف کرده بودند.

چین اکنون در حال توسعه جت‌های جنگنده بومی است که در برخی حوزه‌ها می‌تواند از جت‌های روسی پیشی بگیرد، در حالی که هند نیز در حال توسعه صنعت هواپیما‌سازی خود است. سایر کشور‌ها نیز در آینده احتمالا جت‌های رقیب تازه خود را عرضه خواهند کرد (مانند کره جنوبی با کی‌اف-۲۱ بورامئ و ترکیه با تی‌ای‌آی کان). این هواپیما‌ها می‌توانند برای بازار‌هایی رقیب شوند که روسیه در آن‌ها تقریبا انحصار کامل داشت (کشور‌هایی که به دلایل سیاسی یا هزینه‌ای مایل به خرید جت‌های غربی نیستند).

سراب جنگنده‌های آینده

از دیگر هواپیما‌های جنگنده آینده روسیه می‌توان به سو-۷۵ چک‌میت و میگ-۴۱ اشاره کرد. اما این هواپیما‌ها وجود خارجی ندارند. دلایلی وجود دارد که سو-۷۵ چک‌میت یک مدل طراحی شده برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی جهت توسعه این پروژه باشد. جت جنگنده نسل ششم میگ-۴۱ نیز احتمالا در مراحل اولیه برنامه‌ریزی است و تا چندین دهه دیگر به خدمت نخواهد رسید.