سریال سوجان؛ روایت سهنسله زنان گیلانی در بستر تاریخ معاصر ایران

سریال سوجان؛ روایت سهنسله زنان گیلانی در بستر تاریخ معاصر ایران, سریال سوجان از روز شنبه ۱۹ آبانماه از شبکه یک سیما روی آنتن رفت.

این اثر با شیوهی روایی یکیمیبود یکینبود آغاز میشود؛ مادربزرگی با بازی ثریا قاسمی، داستان دختر قابلهای را برای نوهاش سوجان روایت میکند که در دوران اربابرعیتی برای رهایی از ازدواج اجباری با خان، با نامزدش عقد کرده و شبانه به دل جنگل میروید.\روایت بهتدریج به نوهی مادربزرگ یعنی سوجان میرسد و دو خط داستانیِ سهنسله در کنار هم قرار میگیرند و از نظر معنایی باهم گره خوردهاند.

فریدون حسنپور که پیشتر سریالهای از یاد رفته، گذر از رنجها و کوبار را کارگردانی کرده، فیلمنامهنویس این اثر است و فیلمنامه توسط حسین تبریزی، سیدعلی حسینی و هدیه رضایی بازنویسی شده است.\فضای تکههای اول سوجان مخاطب را به یاد سریالهایی چون بعد از باران، وارش و گذر از رنجها میاندازد؛ اثرات تاریخی با محوریت زندگی زنان روستایی در گیلان.

دو برهه زمانیِ متمایز زندگی دو نسل را نشان میدهند و تفاوتهای نسلین به خوبی تصویر شده است.\برگ برندهی سریال در این قسمتها، بازی ثریا قاسمی در نقش مادربزرگی است که برخلاف زنان آن دوران زیر بار زور نمیرود و همراه نوهاش برای ساختن زندگی بهتری تلاش میکند.

او جسارت و قدرت زن روستایی را به تصویر کشیده است.\استحکام خانواده و قدرت زن ایرانی در محور روایت\تقی ربانی، مدیرکل صداوسیما در گیلان، درباره سریال میگوید این اثر برای تحقق شعار هویتمحوری و عدلگستری در دوره تحول، نکات برجسته و آشکاری دارد و قصهای را روایت میکند که کشش لازم برای همراهی مخاطب را داراست.

تا پهلوی دوم ادامه مییابد و ما شاهد زنان ایرانی، بهویژه زنان گیلانی هستیم که محور خانواده بودند و دوشبهدوش مردان به کار و فعالیت میپرداختند.\ربانی اضافه میکند سریال استحکام خانواده و قدرتی را که خانمها در خانواده دارند به تصویر میکشد، نمادی از جایگاه واقعی زن ایرانی و گیلانی است.

وی با اشاره به خروج مجموعههای نمایشی از فضای آپارتمانی تهران و توجه به تمام مناطق و اقشار، معتقد است ساخت چنین سریالهایی از بستر شبکههای ملی میتواند به شناساندن فرهنگ و آدابورسوم استانهای گوناگون کمک کند.\مدیرکل صداوسیما گیلان بر توانمندیهای مغفولمانده در استانها تأکید میکند و میگوید رسانه باید بهسوی مراکز برود، زیرا مراکز استانها توانمندیهای فراوانی دارند که در این سریال و سریالهای دیگر به منصه ظهور میرسند.

مهمترین مزیت سریالهای استانی و مرکزگریزی، منفعتگیری از قابلیتهای بومی، فرهنگ، آدابورسوم، روابط و شرایط منطقه، دقت به نیازها و کشف و معارفه تواناییهای هنرمندان بومی است.\\ترجمان مادرانهای از گیلان برای مام وطن\مهدی کریمی، تهیهکننده سریال سوجان از تهیهکنندگان باتجربه سینماست که فیلمهایی چون آژانس شیشهای، رنگ خدا، پاداش، روبان قرمز، چ و مهر مادری در کارنامه دارد.

او پس از سریال جلال ۱ مسئولیت تهیه این سریال را بر عهده گرفت. کریمی در گفتگو با خبرنگار غروب شهر درباره قصه سوجان میگوید این سریال نمایش یک دوره تاریخی در جغرافیای گیلان است که به نقش مؤثّر زن در خانواده اشاره دارد و به سه نسل زن (مادربزرگ، مادر و نوه) میپردازد.

در این اثر جوانی مادرجان، جوانی سوجان و ماجراهای دیگر را میبینیم.\تهیهکننده درباره فرآیند ساخت توضیح میدهد در میانهی تشکیل سریال جلال ۱، این پروژه از سوی سیمای مرکز استانها به ایشان پیشنهاد شد. فیلمنامه در سال ۱۳۹۷ به قلم فریدون حسنپور نوشته شده بود و با یک فیلمنامه آماده کار آغاز گردید.

سریال در پنج فصل ۶۰ قسمتی در امور استانهای صداوسیما از پروژههای متمرکز با صداوسیما مرکز گیلان شکل گرفت و با نگارش فصل اول، مقدمات تشکیل در سال ۱۴۰۰ فراهم شد.\وی ادامه میدهد با توجه به تغییرات مدیریتی در سازمان، تشکیل سریال با نگاهی مبتنی بر دوره تحولی رسانه ملی و پس از بازنگری فیلمنامه، از ۱۵ تیر ۱۴۰۱ آغاز شد. مسئله مهم، نمایش نقش مؤثّر زن در خانواده است.

در بستر این روایت خانوادگی و اجتماعی، شاهد تحولات سیاسی و حاکمیتی در گیلان از سال ۱۳۱۰ تا ۱۳۵۷ هستیم که تقریباً مطابق واقعیت و اتفاقاتی است که در ایران رخ داده است.\\کریمی درباره داستان میافزاید روایت سهنسله است. مادربزرگ که قابله روستاست، در کنار دختر و نوهاش که شغل مادربزرگ را ادامه میدهند، داستانهایی را شکل میدهند.

سریال با داستان عاشقانه سوجان، نوه خانواده، به فضای ملودرام میرود و مخاطبان در کنار وقایع تاریخی و ماجراهای خانوادگی، عاشقانهای پر از فراز و نشیب را تماشا میکنند.\\در مورد محل فیلمبرداری و انتخاب بازیگران، تهیهکننده میگوید فیلمبرداری در روستاهای گوناگون و مناطق سیاهکل و لاهیجان انجام شده است. بیش از ۱۰۰ شخصیت در سوجان وجود دارند که ترکیبی از بازیگران ملی و بومی استاناند.

حضور بازیگران و هنرمندان مستعد استانی در امتداد اهداف سازمان برای کشف استعدادها و دادن فرصت به هنرمندان کمتر دیده شده است.\کریمی به تهرانگریزی و روایت قصهها در شهرهای دیگر اشاره میکند و میافزاید با توجه به توانایی تشکیل سریال جلال در تبریز و مرکز آذربایجان شرقی، باور دارد که واقعاً جای خالی دیده شدن فرهنگ متنوع و جغرافیای گسترده ایران وجود دارد.

تشکیل در مراکز محاسن بسیاری دارد که کشف تواناییهای بازیگری و پشتیبانی از اقتصاد در شهرهای گوناگون بخشی از آن است.\با این حال، او پافشاری میکند که برخلاف انتظار، هزینه تشکیل در خارج از پایتخت بیشتر از تهران است.

چون بهمحض فاصله گرفتن از مرکز، هزینههای اضافی همانند اسکان، رفتوآمد از پایتخت و تهیه امکانات فنی باید متحمل شود.\\وی توضیح میدهد در گیلان به علت شکل گردشگری در فصول گوناگون و ورود مسافران، مدام با نوسان قیمتها مواجه بودند و هزینه پذیرایی و اسکان عوامل بسیار بیشتر از تهران و رقمی دور از انتظار بود.\در خصوص ساخت دکور در دورههای تاریخی، کریمی میگوید وجود دوربین در محل واقعی قصه از نظر تنوع بصری، قوت اجرایی و باورپذیری به روایت کمک میکند و تا جایی که امکان داشت از آن فضاها استفاده شده است.

با توجه به هزینه ساخت خانههای روستایی و لوکیشنهای تاریخی گیلان، ترجیح میدادند این بناها و دهکدههای روستایی بهعنوان فضایی برای گردشگری و درآمدزایی استان بماند؛ اما این میل در صاحبان زمین دیده نشد و ناچار شدند هر دکوری که آماده کرده بودند بعد از فیلمبرداری تخریب و به شکل اولیه به صاحبان تحویل دهند.\\تهیهکننده معتقد است که مقابله با هزینههای اضافی ناشی از دوری از مرکز، مواردی است که نیاز به تصمیمگیری و بازنگری مدیران در پرداخت هزینهها دارد و باید با درایت خاص از چنین پروژههایی حمایت کنند.\کریمی درباره بهرهگیری از هنرمندان استانی میافزاید ظرفیتهایی که در برخی استانها از نظر بازیگری و عوامل اجرایی وجود دارد، واقعاً از نظر تخصصی وزنهای برای کار هستند.

ضمن اینکه برای بازیگران شناختهشده در پایتخت، پنج تا شش ماه دوری از خانواده دشوار است و از جمله سختیهای کار در شهرستانهاست.

از این رو حضور این هنرمندان استانی هم به جذابیتهای بصری کار اضافه میکند و هم سبد بازیگری را متنوع میسازد.\\فروغی که خاموشی نمیگیرد\حسین تبریزی، کارگردان سریال، که پیشتر اثراتی چون جاده در دست تعمیر، بوی باران، تا رهایی، صبح آخرین روز و رخنه را در کارنامه دارد، میگوید سریال در فضای روستا و شهر میگذرد و بخشی از دهه ۱۳۱۰ و دهه ۵۰ شمسی را پوشش میدهد.

چشمانداز سریال برای پنج فصل در نظر گرفته شده و نگارش و ساخت فصول بعدی در مرحله تصمیمگیری در سازمان صداوسیما قرار دارد.\وی درباره فیلمنامه توضیح میدهد حاصل تلاش فریدون حسنپور یک ملودرام عاشقانه بود که در یک بازنویسی تغییراتی از نظر ساختاری و محتوایی داده شد تا داستان با فضای اجتماعی و تاریخ زمان خود همگام باشد.\این کارگردان با اشاره به پرداختن به زنان در برهههایی از تاریخ گیلان میافزاید نقش محوری این سریال بر عهده مادر سوجان، زن گیلانی است که در موضوعاتی چون مبارزه با استبداد و تحکیم بنیان خانواده وجود دارد.

در این اثر فضای اجتماعی حاکم دهه ۱۰ تا ۵۰ قرن معاصر، در خانواده و جامعه پیرامونی استان گیلان به تصویر آمده است.\تبریزی انتخاب بازیگران را قسمت مهم و دشوار سریال میداند و میگوید در این اثر ۴۰ تا ۵۰ درصد بازیگران شناختهشده ملی دعوت شدهاند. انتخاب ثریا قاسمی برای نقش مادرجان (مادربزرگ سوجان)، حدیث نیکرو برای نقش دختر مادرجان و غزال اکرمی در نقش سوجان، قسمت مهمی از قصه را نمایان کرده است.

ضمن اینکه مخاطبان از بازی بازیگرانی چون سیما تیرانداز و بهزاد فراهانی در دهه ۵۰ لذت خواهند برد.\وی با اشاره به اهمیت طراحی صحنه و لباس در این اثر تاریخی میگوید گیلان سرزمینی سرسبز است و داستان در فضای واقعی شکل میگرفت؛ اما به علت وفاداری به تاریخ سرزمین گیلان، تلاش شده با طراحی صحنه و دکور کیوان ذوالفقاری و طراحی لباس زهره رفیعی، این داستان عاشقانه به شکل باورپذیر و جذابی ساخته شود.\\میثم آهنگری، مجری مطرح سریال مادر سوجان نیز میگوید این مجموعه تلویزیونی فرهنگ و رسوم گیلان را از صد سال پیش تا اکنون به تصویر میکشد.

داستان سریال سپس از قیام میرزا کوچکخان را روایت میکند و قصه زندگی چند نسل در یک خانواده را تا قبل از انقلاب اسلامی داریم.\وی میافزاید روایت از زبان مادربزرگ با بازی ثریا قاسمی است که نقش جوانیهای او را بازیگری از خطه گیلان بازی میکند.

او که قابله روستا بوده، سرگذشتش را برای نوهاش سوجان تعریف میکند.\آهنگری تصریح میکند سوجان، دختر فهمیده و اهل معرفت خانواده است که زیر نظر مادربزرگ رشد کرده و نسبت به زمانه خود آگاهی دارد.

مورد حمایت خانواده بوده، تحصیلات عالیه دارد و با دیگر دختران روستا متفاوت است.\به گفته مجری سریال، در این اثر الگوی هویتی در رابطه عاطفی بین روستائیان دیده میشود و این شخصیتها مردمدار، معتبر، اهل معنویت، آگاهیقسمت و دستگیر اهالی روستا هستند. خانواده محجوب و مورد وثوقیاند که اهالی روستا رابطه عاطفی خوبی با آنها دارند.