به گزارش غروب شهر، سرطان پستان یکی از شایع‌ترین و در عین حال نگران‌کننده‌ترین انواع سرطان در میان زنان جهان و ایران است که روند افزایش آن در سال‌های اخیر شدت گرفته است. این بیماری در صورت تشخیص زودهنگام قابل درمان و کنترل است و با انجام معاینات و غربالگری‌های منظم، به‌ویژه ماموگرافی، در مراحل اولیه قابل شناسایی و با درصد موفقیت بالایی درمان می‌شود. با این حال، تعداد زیادی از زنان ایرانی به دلایل گوناگون از جمله عدم آگاهی کافی، ترس از معاینات پزشکی یا وجود تابو‌های فرهنگی، از انجام چکاپ‌های دوره‌ای اجتناب می‌کنند و تنها در مراحل پیشرفته بیماری به پزشک مراجعه می‌کنند.
بازدید از وضعیت سرطان پستان در ایران
برای بررسی عمیق‌تر وضعیت آگاهی و پیشگیری از سرطان پستان در ایران، گفت‌وگویی با ناهید نفیسی، فلوشیپ جراحی انکوپلاستیک پستان، رئیس انجمن جراحان پستان ایران، مسئول دوره پرورش فلوشیپ جراحی پستان در دانشگاه علوم پزشکی ایران و دانشیار این دانشگاه، انجام شد. وی به عنوان یکی از پیشگامان جراحی انکوپلاستیک پستان در کشور، به مسائلی مهم در حوزه سلامت زنان اشاره کرد.
نفیسی با بیان اینکه بسیاری از زنان ایرانی سلامت خود را در اولویت قرار نمی‌دهند، گفت خانم‌های ایرانی طبق معمول مسائل مربوط به کار، خانواده و زندگی روزمره را در اولویت می‌گذارند و کمتر به سلامتی خود توجه می‌کنند. این نگرش باعث می‌شود تا زمانی که با مشکل جدی روبرو نشده‌اند، به پزشک مراجعه نکنند.
وی بر مقاومت زنان در برابر انجام چکاپ‌های منظم به عنوان یکی از دلایل مهم تشخیص دیرهنگام بیماری تأکید کرد. نفیسی افزود چکاپ‌های دوره‌ای برای بسیاری از زنان پذیرفته نشده و بیش‌تر زمانی که بیماری به مراحل پیشرفته رسیده، به پزشک مراجعه می‌کنند.
فلوشیپ جراحی انکوپلاستیک پستان به تابو‌هایی که در میان زنان مجرد وجود دارد نیز اشاره کرد و گفت این نگرش تنها مختص زنان متأهل نیست، حتی بسیاری از زنان مجرد نیز همین دیدگاه را دارند. در میان زنان مجرد، یک تابو به نام پستان وجود دارد؛ آن‌ها به دلایل گوناگون از مراجعه به پزشک خودداری می‌کنند. برای مثال، برخی فکر می‌کنند نیازی به چکاپ نیست و برخی دیگر از مراجعه به پزشک مرد نگران هستند. برخی به دلایل فرهنگی یا عدم وجود پزشک زن در شهر‌های کوچک، تا حدی مقاومت می‌کنند که در نهایت با بیماری‌های پیشرفته روبرو می‌شوند. این تابو حتی در مراحل گسترش‌یافته‌تر بیماری هم مشاهده می‌شود. برخی زنان پس از شنیدن اینکه باید سینه‌شان برداشته شود، از درمان خودداری می‌کنند. گاهی می‌گویند که اگر در سنین بالا‌تر مانند ۷۰ سالگی بخواهند ازدواج کنند، نگران نقص جسمی خود خواهند بود.
نفیسی در ادامه به تبلیغات گمراه‌کننده در فضای مجازی اشاره کرد و گفت یکی از مشکلات جدی، تبلیغات نادرست در فضای مجازی است. متأسفانه افرادی که حتی پزشک نیستند، خود را دکتر معرفی می‌کنند و با ترکیب گیا‌هان گوناگون، روغن‌هایی را تدوین کرده و به مردم پیشن‌هاد می‌دهند که ماموگرافی انجام ندهند. آن‌ها ادعا می‌کنند که ماموگرافی خطرناک است و باعث جابجایی سلول‌ها شده و در نهایت به سرطان تبدیل می‌شود. این افراد به مردم می‌گویند که به جای ماموگرافی، از روغن ماهی استفاده کنند تا مشکلات پس‌تان‌شان حل شود؛ اما این ادعا‌ها کاملا بی‌پایه است و هیچ پایه علمی ندارد.
وی به شایعه‌ای که در مورد سختی دادن پستان در ماموگرافی وجود دارد، پاسخ داد و گفت برخی معتقدند که فشرده‌سازی پستان در ماموگرافی می‌تواند خطرناک باشد و باعث جابجایی سلول‌های سرطانی شود، اما این کاملا نادرست است. فشرده‌سازی پستان در ماموگرافی نه باعث ترکیدن چیزی می‌شود، نه پاره شدن، و نه پخش شدن سلول‌ها. ماموگرافی یک روش بسیار ایمن است که تنها هدف آن تشخیص زودهنگام سرطان پستان است. این روش به ما کمک می‌کند تا بیماری را در مراحل اولیه، وقتی سلول‌های سرطانی بسیار کوچک هستند و در حال رسوب کلسیم‌اند، شناسایی کنیم. این تشخیص زودهنگام می‌تواند سال‌ها قبل از بروز علائم آشکار بیماری انجام شود و بسیاری از زنان را از نگرانی‌ها رها کند.
نفیسی در مورد سن مناسب برای آغاز ماموگرافی گفت طبق معمول از سن ۴۰ سالگی به بعد پیشن‌هاد می‌شود که زنان سالانه یا دو سال یک‌بار ماموگرافی انجام دهند. قطعا اگر فردی در خانواده خود، به‌ویژه مادر، خواهر یا دختر، موارد ابتلا به سرطان پستان در سنین جوان‌تر داشته باشد، پیشن‌هاد می‌شود که این چکاپ‌ها را از سن ۳۵ سالگی آغاز کند. وجود سرطان پستان در بستگان درجه یک، مانند مادر یا خواهر، خطر ابتلا به این بیماری را دو برابر می‌کند و اگر دو نفر از بستگان درجه یک مبتلا باشند، خطر سه برابر می‌شود.
وی تأکید کرد که در سنین زیر ۴۰ سال نیازی به غربالگری منظم نیست، مگر اینکه سابقه خانوادگی قوی وجود داشته باشد.
نفیسی گفت غربالگری‌های ماموگرافی باید پس از دوران قاعدگی انجام شود و قبل از آن پیشن‌هاد می‌شود که زنان دوش بگیرند. اگر فردی در زمان ماموگرافی درد زیادی دارد، می‌تواند پیش از آن یک مسکن مصرف کند.
رئیس انجمن جراحان پستان ایران با اشاره به آمار‌های مربوط به سرطان پستان در ایران گفت بر پایه آخرین آمار وزارت بهداشت، سالانه نزدیک به ۱۵ هزار مورد تازه از سرطان پستان در کشور تشخیص داده می‌شود. این به این معناست که تقریبا هر ساعت دو نفر در ایران به سرطان پستان مبتلا می‌شوند. اگرچه این رقم نسبت به کشور‌هایی مانند آمریکا و اسکاندیناوی بالا‌تر نیست، اما شیب صعودی این آمار در ایران نگران‌کننده است. پیش‌بینی می‌شود که این روند در سال‌های آینده به طور چشم‌گیری افزایش یابد.
وی در مورد می‌زان مرگ‌زا بودن این بیماری افزود سرطان پستان ششمین علت مرگ ناشی از سرطان در هر دو جنس است و در ایران دومین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در زنان است. خوشبختانه، این نوع سرطان کشنده نیست و درصد بالایی از بیماران پس از درمان به زندگی عادی بازمی‌گردند. اما از آنجا که مادران ستون خانواده‌ها هستند، هر‌گونه صدمه به آن‌ها می‌تواند تأثیرات روانی و اجتماعی عمیقی بر کل خانواده بگذارد.
در آخر، نفیسی بر اهمیت پیشگیری و تغییر سبک زندگی تأکید کرد و گفت بسیاری از عوامل بروز سرطان پستان با سبک زندگی مرتبط است. خوشبختانه این نوع سرطان در دسته سرطان‌هایی قرار دارد که با پیشگیری و تغییر سبک زندگی می‌توان از آن جلوگیری کرد. به همین دلیل، تغییر در شیوه زندگی زنان ایرانی می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به این بیماری ایفا کند.
روان‌شناسی و حرکات فرهنگی زنان در برابر سرطان
برای بررسی تأثیرات فرهنگی و روان‌شناختی بر تصمیم‌گیری‌های زنان در مواجهه با این بیماری، گفت‌وگویی نیز با سمانه رضایی، روان‌شناس و درمانگر، انجام شد.
رضایی به نقش الگو‌های ایثار و فداکاری در زنان ایرانی اشاره کرد و گفت بسیاری از زنان ایرانی دیگران را بر خود مقدم می‌دانند و این رفتار را به عنوان یک ارزش فرهنگی می‌پذیرند. این نگرش باعث می‌شود آن‌ها کمتر به سلامتی خود اهمیت دهند.
وی گفت یکی دیگر از مسائل رایج، پدیده انکار است. افراد به طور کلی در مواجهه با مشکلات جدی، در ابتدا آن‌ها را انکار می‌کنند. این انکار و خوش‌بینی افراطی باعث می‌شود افراد از پیگیری وضعیت سلامتی خود خودداری کنند و وقتی به پزشک مراجعه کنند، بیماری به مراحل پیشرفته رسیده باشد.
رضایی بر اهمیت آگاهی و اطلاع‌رسانی در این حوزه تأکید کرد و گفت عدم آگاهی و اطلاع‌رسانی در سطح جامعه، یکی از دلایل مهم بی‌توجه‌ی زنان به چکاپ‌های منظم است. نپرداختن به این موضوع و نبود آگاهی کافی، باعث شکل‌گیری نگرش‌های غلط نسبت به بیماری و راهکار‌های پیشگیری از آن می‌شود.
عوامل خطر و راهکار‌های پیشگیری
سرطان پستان در بسیاری از موارد می‌تواند با تغییرات در سبک زندگی و دقت به عوامل خطر کنترل شود. افزایش سن، سابقه خانوادگی، جهش‌های ژنتیکی و تغییرات هورمونی از مهم‌ترین عواملی هستند که خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند. در عین حال، اضافه وزن، مصرف الکل، و درمان جایگزینی هورمون نیز از جمله عواملی هستند که به‌طور مستقیم با افزایش خطر سرطان پستان مرتبط‌اند.
سرطان پستان، اگرچه یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در میان زنان است، اما با تشخیص زودهنگام و تغییر سبک زندگی می‌توان از آن پیشگیری کرد. فرهنگ‌سازی در خصوص اهمیت چکاپ‌های منظم و اطلاع‌رسانی گسترده در جامعه از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش آمار مبتلا‌ها کمک کند. در نهایت، با تغییر نگرش و تقویت اهمیت توجه به سلامت فردی، بسیاری از مشکلاتی که زنان با آن روبرو هستند، قابل پیشگیری و مدیریت خواهد بود.
گزارش از زهرا وجدانی