نمایش خون و خونریزی در سریالهای نمایشخانگی، بهویژه در تازهترین قسمتهای داریوش و قسمتهای پخششده گردنزنی، توجههای زیادی را به خود جلب کرده است. صحنههای عریان کشته شدن یکی از کاراکترهای داریوش و نمایش خشونتهای فیزیکی و گفتاری بهوضوح در داستان قابل مشاهده است.
علاوه بر انتقاد به پخش این خشونتها، اکنون یک تبلیغ تجاری این انتقادات را به اوج رسانده است. در این تبلیغ بهنام سپاس در نقش یک پدرخوانده مافیا ظاهر شده و به نوعی خشونت و قتل را بخشی از تبلیغ یک برند قهوه میکند.
ماجرا از این قرار است که در این تبلیغ، طراحی و اجرا بر پایه قتل و خشونت استوار است. بهنام سپاس در قامت پدرخوانده مافیا رو به دوربین میگوید بعضی اوقات برای تنهایی خودت جشن بگیر. سپس در لانگشات با اجسادی روبرو میشویم که تیر خوردهاند و گویی دوئل بر سر یک مارک قهوه بوده است.
این تبلیغ با طراحی بر پایه قتل و خشونت، پیامی دوگانه منتقل میکند؛ از یک سو میخواهد جذابیتهای خود را به مخاطب عرضه کند و از سوی دیگر به توجیه این خشونتها میپردازد. در این میان، نوجوانانی که تازه به تماشای این سریالها میپردازند، با صحنههای ناگواری روبرو میشوند که میتواند تأثیرات عمیقی بر روان و رفتار آنها بگذارد. آیا افرادی که این محتوا را تدوین و انتشار میکنند، مسئولیت تأثیرات منفی آن بر نسل جوان را بر عهده میگیرند؟
نیاز به اعتدال در تدوین محتوا
در حالی که تنوع در تدوین آثار نمایشی از اهمیت بالایی برخوردار است، افراط در نمایش خشونت و محتوای خشن میتواند اعتدال فرهنگی جامعه را به هم بزند. در سالهای اخیر مشاهده میشود که سریالهای کمدی و خانوادگی در قیاس با آثار جنایی و درام به مراتب کمتر تدوین میشوند. آیا این نوع تولیدات واقعا نیاز جامعه را برآورده میکند یا تنها به یک موج گذرا و جذابیتهای سطحی پاسخ میدهد؟
در این میان، نقش پلیس و ساختار قانونی در داستانها نیز مغفول مانده است. در سریالهایی چون زخمکاری، بیتوجهی به مبانی قانونی و اجتماعی قابل مشاهده است و برخی آثار همچون گردنزنی که فعلا در مورد آن نمیتوان قضاوتی کرد، و در خصوص بازنده و داریوش نیز چند روز دیگر میتوان اظهارنظر جدی و جامعی انجام داد. در حالی که آثار پلیسی باید به عنوان الگوهای مثبت در برخورد با آسیبهای اجتماعی و بزهکاریها مورد توجه قرار گیرند.
تبلیغات و پیامدهای فرهنگی
از دیگر جنبههای نگرانکننده این فضا، ریشهدوان خشونت در تبلیغات است. این مسئله که در شرایط جاری مردم بیش از هر وقت به آثار خانوادگی و سرگرمکننده نیاز دارند، اهمیت بیشتری پیدا میکند. عدم تدوین کافی آثار کمدی و طنز، به معنای ایجاد خلأ فرهنگی در جامعه است که میتواند تأثیرات منفی عمیقی بر فرهنگ عمومی بگذارد.
در قیاس با تولیدات خارجی، میتوان اشاره کرد که بسیاری از سریالهای مشهور جهان در کنار نمایش خشونت، به تدوین اعتدال در محتوای خود و پرداختن به مسائلی چون خانواده و دوستی نیز دقت دارند. با وجود خشونتهای عریان، به روابط انسانی و ابعاد احساسی نیز پرداختهاند. این در حالی است که فضای نمایشخانگی ما بیشتر به سمت نمایش خشونت و درام رفته است.
ناگفته نماند که تعداد زیادی از کاربران به پخش تبلیغات بیش از حد و خستهکننده نیز اعتراض دارند. چرا که سرویسهای پخش یا ویاودیهای خارجی همانند نتفلیکس و دیزنیپلاس به تبلیغات محدودی متکی هستند و طبق معمول بر تدوین محتوای کیفی و سرگرمکننده تمرکز دارند.
باید چشمان کودک و نوجوانمان را بگیریم
مجدد باید این انتقاد را تکرار کرد که نمیتوان این سریالها را در کنار خانواده دید. باید چشمان کودکان و نوجوانان را گرفت که این خشونتها چقدر بر آنها تأثیر منفی دارد. آیا در روزهایی که مردم بیش از هر هنگام به ساخت آثار خانوادگی، سرگرمکننده و طنز نیازمندند، ساخت چندین مجموعه جنایی، درام غمانگیز و اکشن چه معنایی دارد؟
آنچه بیش از همه حائز اهمیت است، نیاز جامعه به آثار جنایی و ساخت پروندههای واقعی است که در نهایت بتوانند همانند کارهای پلیسی دهههای قبل تلویزیون، با محتوایی درست و عبرتآموز، یک جایگاه بازدارندگی نسبت به بزهکاریها و آسیبهای اجتماعی ایجاد کنند. نه مانند برخی آثار نمایشی امروز که خودشان ترویجدهنده مصرف دخانیات، اعتیاد و روابط اجتماعی نادرست هستند.
به سریالهای کمدی و خانوادگی هم نیاز داریم
حتما ساخت آثار نمایشی متنوع با اتفاقات روز و ژانرهای پلیسی، اکشن و جنایی ضروری است، اما به همان اندازه کارهای خانوادگی، سرگرمکننده و طنز نیز مدتی است که در فضای شبکه نمایشخانگی تدوین نشدهاند. حتی کارگردانانی که پیش از این کارهای طنز میساختند، امروز بیشتر راغباند به سمت کارهای درام و جدیتر بروند. نمونه بارز آن برزو نیکنژاد که مرداب را برای نمایشخانگی ساخت یا مهران مدیری ساعت ۶ صبح را برای سینما.
بایستی پر کردن خلأ ساخت آثار طنز و کمدی و پرداختن به کارهای خانوادگی در نمایشخانگی، رویکردی باشد که تهیهکنندگان و سریالسازان در دستور کار خود قرار دهند. از طرفی برای ساخت آثار اجتماعی و جنایی نیز باید به این اصل دقت داشته باشند که نمایش خشونت عریان به شکل و شمایل امروز، میتواند تأثیرات منفی بیشتری در پی داشته باشد تا جذابیت ایجاد کند.
انتقادات به یک تبلیغ خاص
در مورد تبلیغ مورد اشاره نیز میتوان به این نکته اشاره کرد که نگاهی به مطالب انتقادی مردم در صفحات مجازی و برخی پلتفرمها، این حقیقت را کاملا آشکار و ثابت میکند. اولا مخاطبان به پخش بیرویه تبلیغات در شبکه نمایشخانگی معترضاند و ثانیا پخش خشونت در تبلیغ، آنها را بیشتر به یاد جشن خون میاندازد تا آنها را نسبت به منفعتگیری از آن محصول تبلیغشده ترغیب کند.